• Ad

بیماری هاری تمام و کمال


بیماری هاری تمام و کمال

بيماري کشنده ويروسي سيستم مرکزي است که بیماری مخصوص گوشتخواران است ولی انسان و ساير پستانداران بطور تصادفي و غالباً از طريق گزش به آن مبتلا مي شوند.

چرا هاری اهمیت دارد:

۱ – میزان کشندگی صد درصد. بطوری که پس از ظهور علائم بالینی چه در انسان و چه در حیوان،  بیمار محکوم به مرگ خواهد بود.

۲ – سالانه مبالغ زیادی صرف خرید سرم و واکسن ضد هاری جهت واکسیناسیون مجروهین می گردد که  بخش اعظم آن وارداتی است.

۳ – تلفات و خسارت اقتصادی که بیماری در دام ها ایجاد می کند.

وضعیت  بیماری در جهان

با وجود اینکه بیش از صد سال از کشف واکسن هاری توسط پاستور می گذرد به علت تنوع میزبان های حساس به بیماری در حیوانات اهلی و وحشی نظیر گوشتخواران، علفخواران، جوندگان و خفاش ها، هنوز بیماری در بیشتر کشورهای جهان از نواحی قطبی تا مناطق استوایی به صورت بومی وجود دارد و با کمال تاسف هنوز درمانی برای مبتلایان به هاری (پس از ظهور علایم بالینی) وجود ندارد. بطوری که علیرغم عدم گزارش دهی بسیاری از کشورها، سالیانه نزدیک به ۶ میلیون نفر در دنیا علیه هاری واکسینه شده و همچنین حدود پانصد هزار نفر در اثر این بیماری جان می سپارند.

وضعیت بیماری در ایران

درکشور ما هم بیماری به صورت بومی در تمام استان های کشور کم و بیش وجود دارد. مخازن هاری وحشی در نقاط کوهستانی گرگ و روباه هستند. مخازن هاری شهری معمولاً سگ های ولگرد و در موارد کمی گربه ها هستند. ضمنا ً هر ساله تعداد زیادی از دام های اهلی در اثر ابتلای به هاری تلف شده و زیان های اقتصادی فراوانی را بوجود می آورند.

بر اساس آخرین گزارشات رسیده از استان ها در سال ۱۳۷۴ پراکندگی گاز گرفتگی انسان توسط حیوانات مختلف به شرح زیر است:

الف: استان های با آلودگی بسیارشدید: استان اردبیل

ب: استان های با آلودگی شدید : استان های گیلان، مازندران، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کهگیلویه و بویر احمد

ج: استان های با آلودگی متوسط : استان های خراسان، سمنان، مرکزی، زنجان، همدان، خوزستان، چهار محال بختیاری، فارس، بوشهر و کرمان.

د: استان های با آلودگی کم : استان های تهران، کردستان، کرمانشاه، ایلام، لرستان، اصفهان، یزد، سیستان و بلوچستان و هرمزگان.

عامل بیماری

ویروسی است نوروتروپ (متمایل به بافت عصبی)، از گروه رابدوویروس ها، ویروس هاری حساس به شرایط محیطی است بطوریکه در حرارت ۵۰ درجه سانتی گراد در عرض ۱۵ دقیقه و در حرارت ۶۰ درجه سانتی گراد در عرض ۳۵ ثانیه و در حرارت ۱۰۰ درجه سانتی گراد در عرض چند ثانبه ازبین می رود. بنابراین برای ضد عفونی کردن وسایل آلوده کافی است چند دقیقه آن ها را بجوشانند. فنل، الکل، و فرمل سریعا ً ویروس را از بین می برند. بنابراین ویروس در محیط دوام چندانی نخواهد داشت. و راه های سرایت بیماری و ورود ویروس به بدن شامل:

۱ –  زخم ناشی از گاز گرفتن ( و درگربه سانان پنجه زدن): اصلی ترین راه است .

۲ – ورود ویروس از راه پوست: بیماری هاری از راه پوست سالم قابل سرایت نیست ولی اگر کوچکترین خراش یا زخمی در جلد وجود داشته باشد قابل انتقال خواهد بود.

۳ – ورود ویروس از مخاطات ( چشم، دهان ) :  سگ ها و گربه های به ظاهر سالم در اواخر دوره کمون بیماری، می توانند از طریق لیسیدن لب و چشم و بینی کودکانی که با آنها بازی می کنند صاحبان خود را به بیماری هاری مبتلا نمایند.

۴ – از راه تنفس : در غارهایی که خفاش آلوده زندگی می کند.

۵ – از راه پیوند اعضاء: دو مورد انتقال در اثر پیوند قرنیه فردی که مبتلا به هاری بوده و از قرنیه وی جهت ۲ نفر استفاده گردیده است، در سال ۱۳۷۳ در ایران گزارش شده است .

۶ – انتقال از راه دستگاه گوارش: بعید است ولی حیوانات گوشتخوار ممکن است بندرت از خوردن لاشه حیوانات تلف شده از بیماری هاری به این بیماری مبتلا شوند. ضمناً بایستی از خوردن گوشت و سایر فراورده های دام های مبتلا به هاری خودداری شود.

۷ –  انتقال از طریق وسایل آلوده بعید است. ( همانطور که گفته شد ویروس هاری بخاطر بی هوازی بودن در محیط زیاد زنده نمی ماند).

۸ – انتقال بیماری از انسان به انسان: بعید است مگر در هنگام پرستاری از شخص مبتلا به هاری . پزشکان موظفند در مورد هر انسفالیت و فلجی با پرسش در مورد حیوان گزیدگی بیمار به بیماری هاری نیز توجه نماید.

هاری در حیوانات

تمام پستانداران ، اعم از گوشتخوار، علفخوار نسبت به بیماری هاری حساس هستند که این تعداد میزبان های مختلف موجب گسترش وسیع بیماری شده است. مسئله هاری شهری در ایران بیشتر مربوط به سگ و در موارد کمی گربه و سایر حیوانات است.

علائم بیماری در حیوانات

دوره نهفتگی در سگ و گربه معمولا ً ۲ تا ۳ هفته و گاهی چند ماه است. دوره کمون در حیوانات غیر گوشتخوار طولانی تر از گوشتخواران می باشد. نکته جالبی که باید به آن اهمیت داده شود این است که در سگ و گربه ۳ تا ۱۰ روز قبل از علائم بالینی (بندرت بیشتر از ۳ روز) ویروس در بزاق حیوان وجود دارد و می تواند بیماری را انتقال دهد. پس اگر سگ و گربه در زمان گزش آلوده به هاری باشند علائم بالینی حداکثر ۵ تا ۸ روز بعد در حیوان ظاهر خواهد شد. با بررسی هائی که توسط کارشناسان انستیتو پاستور ایران در نقاط مختلف کشور بر روی خفاش ها به عمل آمده تا کنون مورد مثبتی مشاهده نشده است.

علائم بیماری در حیوان

اولین علامت بیماری تغییر در رفتار و عادات معمول حیوان می باشد، بطوری که یا  بیش از اندازه به صاحب خود انس و الفت پیدا می کند و یا عصبانی و بد خو گردیده غذای خود را بخوبی نمی خورد.

پیشرفت بیماری در موارد کمی به صورت فلجی (هاری ساکت) در آمده حیوان به گوشه ای پناه برده ابتدا دست ها سپس پاها و بعد سایر اندام ها فلج شده و در اثر فلج دستگاه تنفس تلف می شود.

ولی در بیشتر مواقع پس از گذشت دوره تغییر رفتار، حیوان پریشان و مضطرب و کم کم به صورت وحشی و درنده در آمده به گاز گرفتن سنگ و چوب و اشیا مختلف پرداخته و خانه خود را ترک و بدون مقصد به هر جا می رود و به هر کس و هر حیوان که سر راه او باشد حمله می کند. پس از مدتی در اثر دوندگی زیاد و گرسنگی و تشنگی به علت عدم امکان بلع کف از دهانش سرازیر شده و مرتبا َ به زمین می خورد. صدای واق واق حیوان خشن و ناموزون و بریده و حالت درندگی در چهره اش هویدا می باشد.

سگ ها اغلب به وسیله مردم کشته می شوند و اگر فرار کند بزودی در اثر فلج دستگاه تنفسی خواهد مرد. گربه پس از طی دوره کمون به محل تاریکی می رود و اگر با چراغ به آن جا بروند به افراد حمله می کند و در مورد هاری پنجه های گربه مثل دندان سگ یا گرگ عمل می کند زیرا گربه دائماَ مشغول لیسیدن پنجه هایش می باشد و مرتب پنجه ها آلوده به بزاق می شوند و موقع پنجه کشیدن بر روی دست و پا یا صورت انسان بیماری را از راه خراش انتقال می دهد.

در حیوانات نشخوار کننده علائم هاری متفاوت است ولی همگی مشکلاتی از نظر بلع پیدا می کنند و آب و کف از دهانشان سرازیر می شود. در چنین مواردی به هیچوجه نباید دست را داخل دهان حیوان کرد.

در روباه ها گاهی دوره کمون طولانی شده و در این مدت به صورت ناقل سالم در می آیند. در خفاش ها نیز چنین است و گاهی دوره کمون تا یک فصل طول می کشد و در تمام این مدت حتی بدون اینکه دارای تیتر آنتی بادی باشند بیماری را انتقال می دهند. مقدار بزاقی که گرگ دفع می کند خیلی بیشتر از سگ می باشد. ضمناَ در یک بررسی سگی که با ویروس نوع اتیوپپی آلوده شده بود پس از ظهور علائم بالینی به تدریج بهبودی یافته و به تناوب مدت ۳۰۵ روز ویروس را در بزاق خود داشته. پس امکان ناقل سالم بودن در سگ هم وجود دارد.

علائم بیماری در انسان

 دوره کمون بیماری در انسان بین ۲ تا ۸ هفته و گاهی کمتر (تا ۵ روز)  و به طور نادر تا ۱ سال و بیشتر می باشد. فاصله محل گاز گرفتگی تامغز در سرعت رخداد بیماری موثر است. هر چه این فاصله کمتر باشد بیماری زودتر ظاهر خواهد شد. همچنین هر چه وسعت جراحات بیشتر باشد انتشار ویروس بیشتر و دوره کمون کوتاه تر خواهد بود.  گاز گرفتگی به وسیله حیوانات وحشی خصوصاَ گرگ خطرناکتر و سریع الانتشارتر از گزش حیوانات اهلی است.  گاز گرفتگی هایی که از روی لباس انجام گیرد دوره کمون بیشتری از موارد مشابه در نقاط عریان بدن را خواهد داشت. در بچه ها دوره کمون کوتاه تر از بزرگسالان می باشد.

۲ تا ۳ روز قبل از ظهور علائم اصلی بیماری ، خستگی و بی اشتهایی، افسردگی و بیقراری، تف اندازی، سوزش و خارش و گاهی درد محل گزیدگی، هیجان، تحریک پذیری، بی خوابی، تب و دردهای شکمی نمایان می شود.

بعد از آن تحریک پذیری شدید شروع می شود، بیمار در اثر کوچکترین صدا یا نور یا سایر محرک هابه شدت متشنج شده و دچار انقباضات شدید عضلانی شده، خود را به در و دیوار زده و اطراف دهان را کف می پوشاند.

در مرحله بعدی بیمار عطش فراوان پیدا میکند ولی به علت انقباض عضلات گلو قادر به نوشیدن آب نمی باشد و هنگام نوشیدن عق می زند و احساس خفگی می نماید.

سپس بیمار دچار هیدروفوبی (فرار از آب) می شود، بیمار با دیدن آب یا شنیدن صدای آب به شدت تحریک می گردد. آئروفوبی، عبور هوا از روی صورت نیز باعث تحریک بیمار می شود.

انسان مبتلا به هاری بطور کلی نسبت به تمام محرک های فیزیکی، شیمیایی، حسی، بویایی عکس العمل شدید نشان می دهد ولی این عکس العمل ها و رفتار های تهاجمی ۱ تا ۵ دقیقه بیشتر طول نکشیده و در فواصل پیدایش آن ها بیمار خسته و کوفته ، آرام و بیحال بر روی تخت یا زمین می افتد.

صدای بیمار خشن، لب ها برگشته، نگاه او ثابت و متحیر و مردمک چشم متسع و اشک از چشمان وی سرازیر می شود، گاهی حالت لوچی ظاهر می گردد. غالباَ استفراغ شدید و خون آلود وجود دارد. قدرت تکلم از بیمار سلب شده صدائی شبیه به صدای حیوان مهاجم از خود در می آورد. درجه حرارت بدن کمی بالا می رود و ندرتاَ به ۴۰ درجه می رسد، عرق در ابتدای بیماری زیاد است ولی به تدریج کم می شود.

در انتها ، بیمار به تدریج با افزایش و تشدید انقباضات عضلانی و نخوردن غذا و نیاشامیدن آب ، ناتوان و فرسوده شده و در اثر انقباضات شدید عضله قلب و بالاخره فلج دستگاه تنفسی فوت می نماید. ضمناَ نوع فلج در بیمار هار از نوع بالارونده و قرینه می باشد . نکته جالب اینکه از ابتدا تا انتهای بیماری هوش و هواس بیمار پابرجا بوده و به اطرافیان خود با ایما و اشاره توصیه می کند که به او نزدیک نشوند و این یک معیار تشخیص برای پزشک معالج می باشد.

 

تشخیص هاری در انسان:

الف: قبل از بروز علائم به یکی از طرق زیر انجام میشود:

۱ – تشخیص هاری در حیوان مهاجم بوسیله دکتر دامپزشک.

۲ – تحت مراقبت قرار دادن سگ گزنده به مدت ۱۰ روز تمام، و اگر تا روز تزریق نوبت چهارم واکسن (روز چهاردهم) سگ زنده ماند مسلماَ هار نیست و باید از ادامه واکسیناسیون شخص گزیده شده خودداری شود.

۳ . کشتن حیوان مشکوک به هاری و ارسال سر حیوان به انستیتو پاستور( بریدن سر حیوان باید بوسیله مامورین دامپزشکی یا بهداشت با استفاده از وسائل کامل خفاظتی انجام می گیرد و در یک کیسه نایلونی ضخیم غیر قابل نفوذ قرار داده و آن را در یک یخدان پر از یخ قرار می دهند ).

۴ . نمونه برداری از بافت مغز با استفاد ه از کیت های مخصوص نمونه برداری.

ب: بعد از ظهور علائم و مرگ:

پس از ظهور علائم هاری و به منظور تشخیص قطعی بیماری در انسان پس از فوت می بایستی مراتب تلفنی با بخش هاری و به منظور نمونه برداری (اتوپسی) اعلام و هماهنگی و اقدام لازم بعمل آید.

اقدامات درمان پیشگیری در مورد افراد حیوان گزیده:

افرادی که مورد گاز گرفتگی حیوانات قرار می گیرند اگر بلافاصله و در اسرع وقت به مراکز درمان پیشگیری مراجعه و تحت اقدامات درمان پیشگیری قرار گیرند می توان از ابتلای به بیماری هاری در آن ها جلوگیری کرد.

این اقدامات عبارتند از:

۱ – شستشوی محل زخم:

مهم ترین قسمت پیشگیری از هاری (تا ۵۰%) رعایت کامل همین نکته است. برای این کار لابلای زخم را با آب تمیز و صابون (با استفاد ه از برس) حداقل به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه عمیقا ً شسته و در جریان آب روان قرار دهید.

۲ – ضد عفونی زخم با الکل ۴ تا ۷۰ درجه

۳ – زخم حیوان گزیدگی را نباید بخیه زد یا پانسمان کرد: چون ویروس هاری بیهوازی بوده و در مقابل نور و اکسیژن هوا خاصیت حیاتی خود را از دست می دهد.

۴ – تزریق سرم ضد هاری: بخصوص در گزش توسط حیوانات وحشی، متواری شدن حیوان مهاجم، زخم های عمیق و متعدد بویژه در ناحیه سر وصورت و گردن یا نوک انگشتان .

۵ – تزریق واکسن ضد هاری:

در پنج نوبت در روز های ۰ ـ ۳ ـ ۷ ـ ۱۴ ـ ۳۰ ( + ۹۰ ) . هفت تا ده روز بعد از واکسیناسیون آنتی بادی در بدن شخص ظاهر می شود).

۶ –  تزریق سرم و واکسن ضد کزاز

۷ . آنتی بیوتیک تراپی:

به منظور پیشگیری از عفونت های ثانویه (پنی سیلین، آموکسی سیلین، سفالکسین) به مدت ۷ الی ۱۰ روز.

۸ – تحت مراقبت قرار دادن حیوان مهاجم  به مدت ۱۰ روز:

اگر حیوان تلف شد، واکسیناسیون تا آخر ادامه می یابد، و اگر زنده ماند حیوان مسلما هار نیست و ادامه واکسیناسیون لازم نیست.

۹ – نمونه برداری از حیوان مهاجم مشکوک

منبع: پرشین پت کلینیک دات کام

————————————————————————————-

همچنین بخوانید: واکسیناسیون هاری در حیوانات

بنین
این مطلب توسط :
بنین قربانی برای سایت byabama.com ارسال شده است

تعداد بازدید از این صفحه : 298 بازدید

کپی برداری از مقالات با ذکر منبع آن آزاد است.

  • Ad
  • Ad
  • Ad